tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo

Trường Tiểu Học Đằng Lâm

Updated on:

tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo
Bạn đang xem: tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo tại Kênh Văn Hay

Đề bài: tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo

Bài văn tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi 

I. Dàn ý  tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo (Chuẩn)

1. Mở bài

– Sơ lược về tác giả Nguyễn Trãi.– Giới thiệu tác phẩm Bình Ngô đại cáo.

2. Thân bài:

a. Hoàn cảnh sáng tác (Sách giáo khoa):

b. Luận đề chính nghĩa:– Tư tưởng nhân nghĩa: quan niệm mới mẻ, tiến bộ vượt thời đại của Nguyễn Trãi: Nhân nghĩa tức là gắn với việc yêu dân, chuộng hòa bình, và gắn với lòng yêu nước sâu sắc.–  Sự tồn tại độc lập có chủ quyền của nước Đại Việt ta từ bao đời nay,…(Còn tiếp)

>> Xem chi tiết Dàn ý tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo tại đây. 

II. Bài văn mẫu tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo (Chuẩn) 

1. tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo, mẫu số 1 (Chuẩn):

Nguyễn Trãi (1380-1942), hiệu là Ức Trai, là một nhà chính trị, quân sự tài tình và lỗi lạc, ông tham gia tích cực và đóng góp nhiều nhiều công lao to lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Minh của Lê Lợi với vai trò là một quân sư. Với những công trạng vĩ đại của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Nguyễn Trãi đã trở thành bậc khai quốc công thần đời đầu của nhà Hậu Lê. Tuy nhiên, việc tham gia sâu rộng vào chính trị và có rất nhiều đóng góp to lớn đã khiến ông trở thành cái gai trong mắt của nhiều thế lực đối lập, cuối cùng bản thân ông và gia đình phải chịu án oan thảm khốc tru di tam tộc (thảm án Lệ Chi viên), khiến người đời không khỏi đau xót, tiếc thương. Ngoài là một nhà chính trị, quân sự tài tình, Nguyễn Trãi còn được biết tới là một nhà văn chính luận kiệt xuất, với số lượng tác phẩm tuy ít nhưng bài nào cũng để lại tiếng vang tới muôn thuở có thể kể tới hai tác phẩm tiêu biểu là Quân trung từ mệnh tập và Bình ngô đại cáo. Ông là một người chịu tác động sâu sắc của  nền Nho giáo thế nhưng theo như lời của Trần Đình Hựu thì “Về hệ thống, tư tưởng nhân sinh của Nguyễn Trãi vẫn thuộc Nho giáo nhưng là một Nho giáo khoáng đạt, rộng rãi, không câu nệ và vì vậy không chỉ là sắp gũi mà còn là phong phú hơn, cao hơn lối sống thuộc dân tộc trước đó”. Có thể thấy, tư tưởng của Nguyễn Trãi gồm có ba điểm chính thứ nhất là tư tưởng nhân nghĩa, thứ hai là tư tưởng phụng mệnh trời và cuối cùng là tư tưởng nhân dân, tiến bộ hẳn so với những danh nhân, nghĩa sĩ cùng thời. Và hệ thống tư tưởng này ta có thể nhận thấy rõ trong tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Bình ngô đại cáo, tác phẩm được xem là bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc sau Nam quốc sơn hà.

Bình ngô đại cáo được sáng tác vào cuối năm 1427, thời khắc nghĩa quân Lam Sơn giành được thắng lợi huy hoàng, xoá sổ 15 vạn viện binh của giặc Minh xâm lược do Liễu Thăng và Mộc Thạnh dẫn đầu. Vương Thông buộc phải viết thư xin hàng và rút quân về nước, Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi viết Bình Ngô đại cáo để công bố cho nhân dân về việc đã dẹp yên giặc Minh xâm lược, đồng thời nó cũng đóng vai trò như là một bản tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra một triều đại mới, triều đại thịnh thế của nhà Hậu Lê, mở ra kỷ nguyên mới độc lập, tự do cho dân tộc. Bình Ngô đại cáo được đọc vào đầu năm 1428. Về ý nghĩa nhan đề “Bình Ngô đại cáo”, ở đây có thể lý giải rằng vua Minh là người đất Ngô, nên khi nói “Bình Ngô” ta sẽ hiểu rằng là bình định quân Minh xâm lược. Hoặc một cách hiểu khác, thì trước đây vào thời tam quốc, nước Ngô là nước đã thống trị nước ta một cách tàn ác và vô nhân đạo, cái tên “giặc Ngô” hay nước hay “nước Ngô” đã trở thành một loại từ khóa sợ hãi với nhân dân ta bao đời, thế nên khi nói tới giặc Ngô tức là nói tới thứ giặc xâm lược tàn bạo và độc ác. “Đại cáo” tức là bản cáo lớn, ở đây Nguyễn Trãi muốn khẳng định đại đạo của dân tộc “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn/Lấy chí nhân để thay hung bạo” vốn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tác phẩm. Thứ hai nữa “đại cáo” này còn gắn liền với thể loại văn bản hiện đại của nhà Minh, có ý nghĩa pháp luật, tác giả muốn khẳng định rằng đây cũng là một văn kiện pháp luật của Đại Việt, có trị giá, ý nghĩa tương đương với văn kiện pháp luật của nhà Minh, khẳng định nền độc lập của dân tộc.

1 phan tich tac pham binh ngo dai cao

tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo để thấy tư tưởng nhân nghĩa, lấy dân làm gốc của Nguyễn Trãi

Mở đầu bài cáo Nguyễn Trãi đã nêu ra những luận đề chính nghĩa với mục đích làm cơ sở, căn cứ xác đáng để triển khai toàn bộ nội dung bài cáo.

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,Quân điếu phạt trước lo trừ bạo;Như nước Đại Việt ta từ trước,Vốn xưng nền văn hiến đã lâu,Núi sông cương vực đã chia,Phong tục Bắc Nam cũng khác;Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lậpCùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương;Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau,Song hào kiệt thời nào cũng có

Cho nên:Lưu Cung tham công nên thất bại;Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong;Cửa Hàm Tử bắt sống Toa ĐôSông Bạch Đằng giết thịt tươi Ô Mã

Việc xưa xem xét, chứng cứ còn ghi”

trước tiên Nguyễn Trãi nêu ra tư tưởng nhân nghĩa thể hiện ở việc yêu thương con người, được bộc lộ thông qua những hành động cụ thể bao gồm “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”, tức là người đứng đầu một quốc gia phải có trách nhiệm bảo vệ cuộc sống bình yên, no ấm cho nhân dân. Kéo theo việc bảo vệ cuộc sống bình yên đó thì “Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”, vốn là một tích xuất phát tự điển cố trong Kinh thư, ngụ ý muốn “yên dân” thì phải tiêu trừ tham tàn bạo ngược, những thế lực đã phá vỡ sự bình yên của nhân dân. Từ đó thấy được quan niệm mới mẻ, tiến bộ vượt thời đại của Nguyễn Trãi: Nhân nghĩa tức là gắn với việc yêu dân, chuộng hòa bình, và gắn với lòng yêu nước sâu sắc. Luận đề thứ hai mà Nguyễn Trãi đề cập đó là sự tồn tại độc lập có chủ quyền của nước Đại Việt ta từ bao đời nay, được tác giả khẳng định như một chân lý khách quan thông qua năm yếu tố cơ bản để chứng minh cho luận đề trên của mình. Bao gồm nền văn hiến độc lập đã tồn tại từ lâu đời “vốn xưng nền văn hiến đã lâu”, bao gồm cương vực lãnh thổ riêng “núi sông cương vực đã chia”, rồi về văn hóa chúng ta cũng có phong tục tập quán riêng khi “phong tục Bắc Nam cũng khác”. Xét về khía cạnh lịch sử, nếu như như phương Bắc có Hán, Đường, Tống, Nguyên thì nước Đại Việt ta cũng chẳng thua kém khi có Triệu, Đinh, Lý, Trần những triều đại đã bao lần gây nền độc lập. Truyền thống lịch sử riêng này còn được cụ thể hóa trong những câu thơ “Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau/Song hào kiệt thời nào cũng có”, khẳng định đời nào, triều đại nào chúng ta cũng có những anh hùng vang danh sử sách, lập nên những chiến công vĩ đại để bảo vệ nền độc lập dân tộc của chúng ta, khiến quân thù biết bao phen thất bại, khốn đốn. Vậy nên mới có những chuyện như “Lưu Cung tham công nên thất bại; Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong; Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô; Sông Bạch Đằng giết thịt tươi Ô Mã”, đó đã là những chứng cứ, những sự thực sáng tỏ không thể chối cãi, in hằn trong từng trang sử sách của nước Đại Việt ta bao đời nay. Và cuối cùng kết lại những yếu tố trên là lời khẳng định chủ quyền độc lập riêng của dân tộc trong ý thơ “mỗi bên xưng đế một phương” thể hiện phong thái tự tin, mạnh mẽ, ý thức tự cường dân tộc của Nguyễn Trãi trong việc khẳng định nền độc lập, cương vực của quốc gia. Rằng vua nước Nam chỉ xưng “đế”, chứ không xưng “vương” theo cái kiểu mạt sát, khinh thường của nước phương Bắc, xem chúng ta là nước chư hầu, phụ thuộc vào “thiên triều” của chúng. Mà ta có thể thấy rõ ở bài cáo này Nguyễn Trãi đã hoàn toàn phủ nhận cái quan niệm ngạo mạn ấy, khẳng định sự tách biệt giữa hai quốc gia dân tộc trên tất cả những ngành bao gồm địa lý, lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, chủ quyền lãnh thổ tạo nên một hệ thống lý luận, căn cứ vững chắc để triển khai tiếp những luận đề phía sau. Có thể nói rằng Nguyễn Trãi đã rất tinh tế khi xây dựng một khái niệm về quốc gia dân tộc dựa trên 5 yếu tố trên, đây là một bước tiến vô cùng lớn, hoàn thiện khái niệm về tổ quốc so với bản tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất chỉ bao gồm 2 yếu tố lãnh thổ và chủ quyền riêng, thể hiện tài năng lý luận và tầm tư duy của một nhân tài kiệt xuất đi trước thời đại. Thêm vào đó ngoài nội dung chính của luận đề, sự thuyết phục của quan niệm trên còn nằm ở cái cách mà tác giả Nguyễn Trãi sử dụng những từ ngữ như: từ trước, đã lâu, đã chia, cũng khác. Mà tất cả những từ ngữ này lại thuộc cùng một trường khẳng định sự hiển nhiên, vốn có, lâu đời của chân lý mà tác giả đã nêu ra. 

Sau khi nêu ra hai luận đề chính nghĩa, Nguyễn Trãi đã tiến hành nêu ra những tội ác của giặc Minh đã gây ra đối với nhân dân ta. Tác giả đã đứng trên hai lập trường là lập trường của dân tộc và lập trường nhân nghĩa nhân văn để tố cáo tội ác của quân thù. Trước hết là trên lập trường dân tộc, ông đã tố cáo, nhận diện rõ ràng mưu mô cướp nước của giặc Minh thông qua mấy câu thơ sau:

“Vừa rồi:Nhân họ Hồ chính sự quấy rầyĐể trong nước lòng dân oán hậnQuân cuồng Minh thừa cơ gây hoạBọn gian tà còn bán nước cầu vinh”

sử dụng những từ ngữ “nhân”, “thừa cơ” để vạch trần luận điệu bịp bợm của nhà Minh kéo quân sang nước ta với danh nghĩa “phù Trần diệt Hồ”, nhưng thực tế là thừa dịp xâm lược Đại Việt. Vịn vào việc Hồ Quý Ly lên ngôi không danh chính ngôn thuận, không được lòng dân để lấy được sự ủng hộ của nhân dân Đại Việt nhằm thực hiện mưu hèn kế bẩn mà chúng đã ấp ủ lâu nay nay. 

Đứng trên lập trường nhân văn, nhân nghĩa, đứng về phía quyền sống của nhân dân để tố cáo chủ trương thống trị phản nhân đạo của quân thù. Thứ nhất là giặc Minh đã hủy hoại cuộc sống của nhân dân bằng hành động diệt chủng vô cùng tàn bạo, man rợ “Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn/Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ” . Tội ác thứ hai là hủy hoại môi trường sống của nhân dân Đại Việt “Nặng thuế khóa sạch không đầm núi/Tàn hại cả giống sâu bọ cây cỏ”, những loại sưu cao thuế nặng đã đẩy nhân dân vào bước đường buộc phải vơ vét cạn kiệt tài nguyên quốc gia, gây ra sự tàn phá nặng nề đối với những giống loài tự nhiên, triệt đường sống của vạn vật. Tội ác thứ ba của chúng là việc sử dụng người dân như là một dụng cụ biết nói để vơ vét sản vật, là dụng cụ để phục dịch cho lòng tham vô đáy của mình“Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng/ Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, nhưng khốn nỗi rừng sâu nước độc/ Nay xây nhà, mai đắp đất, chân tay nào phục dịch cho vừa?” vô cùng độc ác và tàn bạo. Sự thống trị tàn bạo của giặc Minh xâm lược đã khiến cho người dân vô tội lâm vào bước đường cùng cực, bị triệt tiêu đường sống, đẩy nhân dân ta vào chỗ nguy hiểm khi phải đối mặt với “rừng thiêng nước độc”, với “cá mập thuồng thuồng”. Chưa kể là cuộc sống vốn yên ấm lâu nay nay cũng vỡ nát khi “tan tác cả nghề canh cửi”, gia đình hạnh phúc bỗng chốc mất đi người chồng người cha “Nheo nhóc thay kẻ góa bụa khốn cùng”. Sự độc ác ấy tới “trúc Nam Sơn không ghi hết tội”, sự hèn mạt rếch rác này có sử dụng nước Đông Hải cũng muôn thuở tanh tưởi. Nguyễn Trãi viết “Lẽ nào trời đất miễn thứ? người nào bảo thần dân chịu được?” chính là sự giận dữ trước chính sách thống trị tàn bạo của quân thù, đồng thời cũng là tấm lòng đau xót vạn phần cho những nỗi thống khổ mà nhân dân ta phải chịu đựng suốt mấy mươi năm qua. Về nghệ thuật viết cáo trạng trong đoạn này, ta có thể nhận thấy rõ cách sử dụng nghệ thuật tương phản đối lập giữa nhân dân ta và giặc thù, nhằm nhấn mạnh, khắc sâu sự đớn đau của nhân dân và tội ác man rợ của quân thù. không những thế Nguyễn Trãi còn sử dụng những hình ảnh rất giàu trị giá biểu cảm, gợi tả như “trúc Nam Sơn”, “nước Đông Hải”, sử dụng cái vô cùng, tột độ để diễn tả cái vô tận trong những tội ác của quân thù. Giọng văn có lúc thì thống thiết, đớn đau, xót xa khi nói về thảm cảnh của nhân dân, nhưng cũng có lúc gang thép, hùng hồn để kết tội quân thù “Thằng há mồm, đứa nhe răng, máu mỡ bấy no nê chưa chán/ Lẽ nào trời đất miễn thứ? người nào bảo thần dân chịu được?” là lời kết tội quân thù, là lời để ngỏ, lời để dồn lòng căm thù vào đối tượng đã gây ra biết bao đớn đau cho dân tộc, nòi giống.

Tiếp tục soi chân lý vào thực tiễn, Nguyễn Trãi đã nói về tính chất chính nghĩa của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, kể lại quá trình chinh phạt gian khổ và niềm tin tất thắng của cuộc khởi nghĩa. Trong giai đoạn đầu, “vạn sự khởi đầu nan” cuộc khởi nghĩa của chủ tướng Lê Lợi gặp rất nhiều vấn đề, trước tiên Nguyễn Trãi đã tái tạo lại sự tương quan giữa ta và địch. Về phía địch, khi cờ khởi nghĩa của ta vừa dấy lên, thì cũng chính là lúc “quân thù đang mạnh”, giặc Minh được thế giở thói “hung đồ ngang dọc” thả sức tác oai tác quái, phô trương thanh thế đàn áp nhân dân. Trái lại về phía ta thì lại gặp vô vàn khó khăn trắc trở “tuấn kiệt như sao buổi sớm, nhân tài như lá màu thu”, vốn đã thiếu người, thiếu lực lượng và thiếu nhất là những người tài chịu đứng ra giúp nước phò tá Lê Lợi, trong việc bôn tẩu, bàn thảo kế sách chống quân thù. “Trông người người càng vắng bóng, mịt mù như chốn bể khơi” người thiếu, lực mỏng và trục đường khởi nghĩa cũng còn quá mơ hồ, bởi so với địch thực thế sự lực của ta không thể chống đỡ được quá lâu. Một nỗi lo khác nữa ấy là ngoài thiếu nhân lực ta còn thiếu cả vật lực “Vận nước khó khăn/Linh Sơn lương hết mấy tuần/Khôi huyện quân không một đội”, thiếu thốn lương thực, vũ khí, không có nguồn tiếp tế khiến nghĩa quân nhiều lần lảo đảo, khốn khó trong việc duy trì ý thức quân lính. Có thể thấy rõ rằng, tương quan lực lượng giữa ta và địch là hoàn toàn chênh lệch với cái thế yếu thuộc về nghĩa quân Lam Sơn. Và để vượt qua tất cả những trở ngại trên, lật ngược ván cờ làm nên thắng lợi lừng lẫy trước quân thù phải kể tới yếu tố tiên quyết đó là sự lãnh đạo xuất sắc của vị lãnh tụ đứng đầu nghĩa quân – Lê Lợi. Ở Lê Lợi tụ họp đầy đủ những yếu tố của một nhà lãnh tụ vĩ đại: Có lòng căm thù giặc sâu sắc, quyết tâm cao độ trong việc thực hiện lý tưởng cao đẹp khôi phục giang sơn, nền độc lập của dân tộc “Đau lòng nhức óc, chốc đà mười mấy năm trời…Chỉ băn khoăn một nỗi đồ hồi”. Ông cũng là người rất biết coi trọng nhân tài “Cỗ xe cầu hiền thường chăm chăm còn dành phía tả”, biết coi trọng vai trò của nhân dân, biết tập hợp sức mạnh của nhân dân vốn là yếu tố tiên quyết để quyết định thắng lợi của khởi nghĩa. Thêm vào đó ở Lê Lợi còn có khả năng thu phục lòng người tạo nên khối đại kết đoàn vững mạnh trong toàn quân, quân sĩ trên dưới một lòng chống giặc “Nhân dân bốn cõi một nhà, dựng cần trúc ngọn cờ phơi phới/Tướng sĩ một lòng phụ tử, hoà nước sông chén rượu ngọt ngào”. Cuối cùng một yếu tố không thể thiếu ở người lãnh đạo ấy là sự tài trí mưu lược, giỏi bày binh bố trận của Lê Lợi “Thế trận xuất kỳ, lấy yếu chống mạnh/sử dụng quân phục kích, lấy ít địch nhiều”. 

Sau giai đoạn đầu đầy trắc trở của cuộc khởi nghĩa nhưng với vai trò của người lãnh tụ kiệt xuất Lê Lợi thì nghĩa quân khởi đầu bước vào giai đoạn phản công mạnh mẽ mẽ để giành thắng lợi. Ở chặng thứ nhất, quân ta đã tiến đánh những vị trí đóng quân khác nhau của  địch làm cho chúng sức cùng lực kiệt, phải cầu cứu quân tiếp viện, trái ngược với giai đoạn đầu thì ở đây nghĩa quân đã liên tục giành được những thắng lợi vang lừng, còn quân thù thì phải nhận hàng loạt những chiến bại, vô cùng nhục nhã. Về phía ta thì “Trận người yêu Đằng sấm vang chớp giật/Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay/Sĩ khí đã hăng/Quân thanh càng mạnh”, còn lũ địch non gan chỉ được nước “Trần Trí, Sơn Thọ nghe tương đối mà mất vía/Lý An, Phương Chính, nín thở cầu thoát thân”. Quân ta liên tục giành lại những thành trì, vùng đất đã rơi vào tay giặc như Tây Kinh, Đông Đô, Tốt Động, Ninh Kiều, khiến quân giặc nghe tương đối mà mất vía, trái lại về phía địch thì toàn nhận lại những trận thảm bại, “máu chảy thành sông”, “thây chất đầy nội”,  tướng soái kẻ bêu đầu, đứa tử trận, Vương Thông, Mã Anh dù cố cứu nguy nhưng kết quả cũng đành “khoanh tay để đợi diệt vong, giặc đã trí cùng lực kiệt”. Cuối cùng cái mà kẻ mưu đồ cướp nước nhận lại tà tà nỗi nhục tới vô vàn sau “Tham công danh một lúc, để cười cho tất cả thế gian”. Tổng kết lại, quân thù hiện lên với bộ dáng hết sức thảm bại, nhục nhã, còn quân dân ta là sự vẻ vang rong thắng lợi sáng ngời tư tưởng nhân nghĩa “Tham công danh một lúc, để cười cho tất cả thế gian”, “Chẳng đánh mà người chịu khuất, ta đây mưu phạt tâm công”, làm nên thắng lợi vô cùng đáng trân trọng. 

Sang chặng đường thứ hai, sau khi quân thù rơi vào thất bại thảm hại, nhưng chúng vẫn ngoan cố không chịu rút về nước, trái lại còn đưa thêm quân tiếp viện do hai tướng Mộc Thạnh và Liễu Thăng chỉ huy chia làm hai đạo quân tiến vào nước ta hòng xoá sổ nghĩa quân, lấy lại thế chủ động. Lúc này đây nghĩa quân ta tiếp tục quá trình kháng chiến, tiếp nối sĩ khí của chặng đường thứ nhất để chặn đánh quân địch ở vùng biên giới, phá tan mưu mô hiểm độc của chúng. Nhưng cuối cùng trước việc mạnh mẽ “chặt mũi tiên phong”, “tuyệt nguồn lương thực”, “Thuận đà ta đưa lưỡi dao tung phá…Lại thêm quân bốn mặt vây thành/hứa tới giữa tháng mười diệt giặc/Sĩ tốt kén người hùng hổ/Bề tôi chọn lựa kẻ vuốt nanh”của ta. Thì cái mà quân địch nhận lại cũng chỉ có thảm bại hơn chứ không có thảm bại nhất, “trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế”, “trận Mã Yên, Liễu Thăng cụt đầu”, Lương Minh tử vong, Bá Khánh cùng kế phải tự vẫn. Sĩ khí  quân giặc vốn đã chán nản nay lại thêm điên cuồng lao vào thảm sát lẫn nhau, ta chưa đánh nhưng giặc đã tự loạn, quân Mộc Thạnh khiếp vía giẫm đạp lên nhau để mà thoát thân, thảm hại vô cùng. Nhưng với tư tưởng nhân nghĩa xuyên suốt, ta không những không đuổi cùng diệt tận mà “Thần vũ chẳng giết thịt hại, thể lòng trời ta mở đường hiếu sinh”, “Mã Kỳ, Phương Chính, cấp cho năm trăm chiếc thuyền/ Vương Thông, Mã Anh, phát cho vài nghìn cỗ ngựa” để chúng tháo lui về nước trong sự tâm phục khẩu phục, vừa để quân dân ngơi nghỉ lấy sức khôi phục quốc gia sau chiến tranh. Nghệ thuật chính trong toàn đoạn cáo nói về hai chặng đường chống giặc Minh của quân ta là văn pháp đậm chất anh hùng ca được mô tả bằng những hình ảnh rộng lớn, thể hiện sự kỳ vĩ của thiên nhiên, sử dụng tiếng nói đặc sắc, với những động từ liên tục để diễn tả sự chuyển rung liên tục của trận đại chiến, sử dụng những tính từ ở mức độ tối đa để tạo ra sự tương phản sâu sắc giữa ta và địch. Thêm vào đó là nghệ thuật sử dụng câu văn linh hoạt, thắng lợi của ta thì sử dụng câu văn ngắn thể hiện sự dồn dập, quyết đoán mạnh mẽ, oai hùng, còn thất bại của địch thì được diễn tả bằng những câu văn dài thể hiện tính chất khôn xiết, không sao kể hết được. 

Cuối cùng Nguyễn Trãi chuyển sang tuyên bố chiến quả, khẳng định sự nghiệp chính nghĩa của nghĩa quân Lam Sơn. “Xã tắc từ đây vững bền/Giang sơn từ đây đổi mới”, tuyên bố thắng lợi, mở ra một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập cho dân tộc, xây dựng nhà nước Đại Việt tự chủ và thịnh vượng dưới triều vua mới. Sau là rút ra những bài học lịch sử sâu sắc, từ quy luật của trời đất và tự nhiên, “Càn khôn bĩ rồi lại thái/Nhật nguyệt hối rồi lại minh” thể hiện sự tin tưởng vào vận mệnh mới của dân tộc, sau khi đã trải qua cơn bĩ cực của lịch sử. Thứ hai là thắng lợi của chúng ta được tạo nên nhờ sự phối hợp của sức mạnh thời đại “Một cỗ nhung y thắng lợi/Nên công oanh liệt nghìn năm”, và yếu tố thứ hai chính là sức mạnh của truyền thống “Âu cũng nhờ trời đất tổ tông linh thiêng đã lặng thầm phù trợ”.

Bình Ngô đại cáo đã tố cáo tội ác của quân thù xâm lược, ca tụng cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, tác phẩm được coi là bản tuyên ngôn độc lập, tuyên bố về nên độc lập của dân tộc là áng thiên cổ hùng văn còn mãi trị giá nghìn đời sau của quốc gia ta. Về nghệ thuật, đó là sự phối hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận, thể hiện ở kết cấu lý luận chặt chẽ, lập luận sắc bén, lời văn gang thép, hùng hồn, và chất văn học nghệ thuật thể hiện ở lời văn rất giàu xúc cảm, câu văn giàu hình tượng. 

2. tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo, mẫu số 2 (Chuẩn):

Nguyễn Trãi không chỉ là một nhà quân sự tài tình của dân tộc mà ông còn là thi sĩ, nhà văn chính luận kiệt xuất của nền văn học trung đại Việt Nam với nhiều tác phẩm xuất sắc được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Hán. Đặc biệt, nhắc tới những áng văn chính luận của Nguyễn Trãi chúng ta không thể nào không nhắc tới “Bình Ngô đại cáo” – một tác phẩm được Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi viết sau cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Tác phẩm đã để lại trong lòng người đọc nhiều ấn tượng sâu sắc và được xem là “bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc.

“Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi được viết theo thể cáo – một thể loại văn học cổ có nguồn gốc từ Trung Quốc với bố cục, kết cấu chặt chẽ. Mở đầu bài cáo, tác giả Nguyễn Trãi đã nêu lên luận đề chính nghĩa làm nền tảng tư tưởng cho toàn bộ bài cáo của mình.

Từng nghe: việc nhân nghĩa cốt ở yên dânQuân điếu phạt trước lo trừ bạo

phan tich tac pham binh ngo dai cao 2

Bài tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo có dàn ý chi tiết

Chỉ với hai câu mở đầu bài cáo của mình, tác giả đã nêu lên tư tưởng xuyên suốt bài cáo đó chính là nhân nghĩa – một phạm trù tư tưởng có nguồn gốc từ Nho giáo, sử dụng để thể hiện cách xử sự và những mối quan hệ tốt đẹp giữa con người với con người. Và với Nguyễn Trãi, tư tưởng nhân nghĩa đó bắt nguồn từ  tư tưởng “yên dân”, “trừ bạo’. Có thể nói, đây chính là cơ sở nền tảng xuyên suốt bài cáo, xuất phát từ quan niệm lấy dân làm gốc, từ lòng yêu thương nhân dân và vì nhân dân mà diệt bạo, mà đánh đuổi những thế lực xâm lược. Đồng thời, cũng trong phần mở đầu của bài cáo, tác giả Nguyễn Trãi còn nêu lên những chân lí độc lập khách quan, làm sơ sở lí luận vững chắc để khẳng định độc lập dân tộc cũng như nêu lên tư tưởng của bài cáo. 

Như nước Đại Việt ta từ trướcVốn xưng nền văn hiến đã lâuNúi sông cương vực đã chiaPhong tục Bắc Nam cũng khácTừ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời xây nền độc lậpCùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phươngDù mạnh yếu từng lúc khác nhauSong hào kiệt đời nào cũng có.

Chỉ với một đoạn văn ngắn nhưng nhường nhịn như tác giả Nguyễn Trãi đã tái tạo lại  một cách trung thực và rõ nét những truyền thống vẻ vang từ nghìn đời nay của dân tộc. Trước hơn hết, nước ta có một nền văn hiến, phong tục Bắc Nam từ nghìn đời nay. Đồng thời, nước ta còn là nước có cương vực, lãnh thổ riêng, được mọi người thừa nhận. Đặc biệt hơn cả, thông qua việc so sánh những triều đại phong kiến của nước ta với những triều đại phong kiến phương Bắc, tác giả đã đặt những triều đại của ta, dân tộc ta ngang hàng với những triều đại phong kiến phương Bắc, điều đó không chỉ là cơ sở cho nền độc lập mà còn thể hiện lòng tự hào, tự trọng dân tộc của tác giả Nguyễn Trãi. Không ngừng lại ở đó, để nêu lên chân lí khách quan cho nền độc lập của nước ta, tác giả còn tái tạo lại những trang sử vẻ vang, hào hùng với những chiếc thắng vang lừng khắp non sông của quân và dân ta trong suốt chặng đường lịch sử trước đó.

Lưu Công tham công nên thất bạiTriệu Tiết thích lớn phải tiêu vongCửa Hàm Tử bắt sống Toa ĐôSông Bạch Đằng giết thịt tươi Ô MãViệc xưa xem xétChứng cớ còn ghi.

Thêm vào đó, từ cơ sở luận đề chính nghĩa đã nêu, trong phần tiếp theo của bài cáo, tác giả Nguyễn Trãi đã đi sâu vạch rõ những tội trạng man rợ, gian ác của kẻ thủ. Trước hết, tác giả đã vạch rõ mưu mô xâm lược của giặc Minh đối với nước ta.

Nhân họ Hồ chính sự quấy rầyĐể trong nước lòng dân oán hậnQuân cuồng Minh thừa cơ gây họaBọn gian tà bán nước cầu vinh.

tương tự, chỉ với bốn câu văn song tác giả đã vạch rõ cho người đọc mưu mô xâm lược của giặc Minh. Quân Minh đã lợi dụng tình hình rối ren ở trong nước ta dưới thời nhà Hồ, với luận điệu xảo trá “phù Trần diệt Hồ”, bọn chúng đã tiến vào và thực hiện mưu mô xâm lược nước ta. Hơn thế nữa, không chỉ vạch rõ mưu mô xâm lược của giặc Minh, tác giả Nguyễn Trãi còn tố cáo, vạch rõ những hành động, những tội ác man di của bọn giặc trên hầu khắp tất cả những ngành bằng những hình ảnh, những từ ngữ độc đáo. Tội ác trước tiên của giặc Minh đã được tác giả Nguyễn Trãi kể ra đó chính là thảm sát, giết thịt hại những người dân vô tội.

Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tànVùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ

Với nghệ thuật đảo ngữ cùng với việc sử dụng những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng, tác giả đã vạch rõ hành động giết thịt người mạn rợn, tàn ác của giặc. Ngay tới cả những “thứ dân’, “con đỏ” – những người vô tội, chúng cũng không nương tay. Tất cả những điều đó đã cho thấy hành vi giết thịt người không ghê tay của bọn giặc. Thêm vào đó, chúng còn thảm sát những người dân vô tội bằng cách đẩy những người thứ dân kia vào những nơi rừng thiêng, nước độc với đầy rẫy những nghiêm trọng, những nơi mà khi đã bước vào đó sẽ không biết có ngày trở lại hay không.

Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập, thuồng luồngKẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nỗi rừng thiêng nước độc.

 Đồng thời, tội ác của bọn giặc còn được thể hiện ở những chính sách thuế khóa nặng nề và hết sức vô lí cùng với những chính sách hủy hoại môi trường sống, cảnh quan tự nhiên, xoá sổ sự sống của vạn vật trên quốc gia ta.

Nặng thuế khóa sạch không đầm núi….Vét sản vật, bắt chim trả, chốn chốn lưới giăngNhiễu nhân dân, bẫy hươu đen, nơi nơi cạm đặtTàn hại cả giống sâu bọ, cây cỏ.

tương tự, với hàng loạt những hình ảnh trung thực, giàu tính biểu tượng, đoạn hai của bài cáo như một bản cáo trạng gang thép mà ở đó, tác giả Nguyễn Trãi đã vạch rõ những tội ác, những hành động man rợn, ghê người của bọn giặc minh xâm lược. Và để rồi, tất cả những tội ác ấy được tác giả khái quát lại trong câu thơ giàu tính khái quát và biểu tượng. Đồng thời, qua  những lời thơ ấy cũng sẽ giúp chúng ta thấy được thái độ căm phẫn tới tột cùng của tác giả.

Độc ác thay trúc Nam Sơn không ghi hết tộiĐộc ác thay, nước Đông Hải không rửa sạch mùiLẽ nào trời đất miễn thứngười nào bảo thần dân chịu được?

Không chỉ ngừng lại ở vạch rõ những tội ác của quân thù, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi còn tái tạo lại một cách trung thực và sâu sắc quá trình kháng chiến và giành thắng lợi của quân và dân ta. Mở đầu cho đoạn văn chính là hình ảnh vị chủ tướng, người anh hùng Lê Lợi:

Ta đây:

Núi Lam Sơn dấy nghĩaChốn hoang dại nương mình

Đại từ “ta” đặt ở đầu đoạn văn như một lời khẳng định, thể hiện rõ lai lịch, nguồn gốc, lai lịch, xuất thân của người anh hùng Lê Lợi. Xuất thân từ nhân dân, nên chắc có nhẽ hơn người nào hết Lê Lợi hiểu được những nhọc nhằn và cả sự căm phẫn, lòng căm thù giặc sâu sắc của nhân dân ta – “căm thù giặc thề không cùng chung sống”. Nhưng người anh hùng ấy không chỉ có lòng căm thù giặc sâu sắc mà còn mang trong mình bao nỗi niềm suy tư, trằn trọc, tới nỗi “đau lòng nhức óc”, “nếm mật nằm gai”, “quên ăn vì giận” để suy tính trục đường đánh đuổi quân xâm lược và cuối cùng người anh hùng ấy đã dấy binh khởi nghĩa, mang theo trong mình tất cả niềm tin và một trục đường đấu tranh kiên định, góp phần đi tới thắng lợi cuối cùng của quân và dân ta. Song, không ngừng lại ở việc tái tạo chân dung vị chủ tướng Lê Lợi, đoạn ba của bài cáo còn tái tạo lại những trở ngại, gian khổ và cả những thắng lợi vang lừng của quân và dân ta. Trước hết, trong buổi đầu khởi nghĩa, nghĩa quân của ta gặp phải muôn vàn những trở ngại, thử thách cả về nhân lực và vật lực. Đó là những ngày quân giặc còn vô cùng mạnh, nhân tài của ta còn nhiều hạn chế, “nhân tài như lá mùa thu”, “việc bôn tẩu lại thiếu kẻ đỡ đần”,… Thế nhưng, với tất cả ý chí, lòng quyết tâm và với một đường lối đấu tranh đúng đắn, kiên định “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn”, “lấy chí nhân để thay hung bạo”, nghĩa quân của ta đã vượt qua muôn vàn những trở ngại thử thách ấy để đạt được rất nhiều thắng lợi vang lừng. Tác giả đã kết thúc đoạn ba của bài cáo với một giọng văn đầy từ hào khi tái tạo lại những thắng lợi vẻ vang, liên tục của nghĩa quân trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Mở đầu của những chiến công ấy là thắng lợi người yêu Đằng, Trà Lân, rồi tới cả vùng Trần Trí, Sơn Thọ, Lí An,… và hàng loạt, hàng loạt những thắng lợi cứ thế liên tục nhau diễn ra.

Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thếNgày hai mươi, trận Mã An, Liễu Thăng cụt đầuNgày hai lăm, bá tước Lương Minh chiến bại tử vongNgày hăm tám, thượng thư Lí Khanh cùng kế tự vẫn.

tương tự, trong phần ba của bài cáo, tác giả Nguyễn Trãi đã tái tạo lại một cách trung thực và sâu sắc hình tướng vị chủ tướng Lê Lợi cùng những trở ngại mà nghĩa quân của ta gặp phải trong buổi đầu kháng chiến và đặc biệt hơn cả là những thắng lợi vang lừng của quân và dân ta trong cuộc chiến đầy trắc trở ấy. Đặc biệt,sau khi thắng lợi, nghĩa quân của ta còn cấp ngựa, thuyền và lương thực cho bọn giặc  để chúng trục đường lui. Những hành động này của quân ta thêm một lần nữa chứng minh cho tư tưởng, luận đề chính nghĩa mà nghĩa quân của ta trọn đời theo đuổi. Và để rồi, trên cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn đã được nêu lên, phần cuối của bài cáo chính là lời tuyên bố độc lập, hòa bình cho dân tộc.

Xã tắc từ đây vững bềnGiang sơn từ đây đổi mới…Xa sắp bố cáongười nào nấy đều hay

Với giọng văn hùng hồn, gang thép, lời tuyên ngôn của Nguyễn Trãi được tuyên bố rộng rãi tới tất cả mọi người. Lời tuyên ngôn ấy không chỉ là lời khẳng định về nền độc lập, hòa bình, thống nhất của dân tộc mà từ đó còn thể hiện thái độ ngợi ca và niềm tin vào một ngày mai tươi sáng, tốt đẹp hơn của quốc gia, của dân tộc khi bước vào một thời kì mới.

Tóm lại, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi không chỉ là một văn kiện lịch sử mà nó còn  là một áng văn chính luận sâu sắc với sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố chính luận và yếu tố trữ tình. Trải qua chiều dài phát triển của lịch sử dân tộc nhưng trị giá, ý nghĩa to lớn của bài cáo vẫn còn vẹn nguyên cho tới ngày ngày hôm nay. 

3. tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo, mẫu số 3:

nếu như bài thơ “Nam quốc sơn hà” có trị giá như một bản tuyên ngôn độc lập trước tiên của dân tộc thì “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi được coi là “áng thiên cổ hùng văn”, là bản tuyên ngôn độc lập chủ quyền thứ hai của quốc gia ta. Đây là tác phẩm mang những đặc điểm cơ bản của thể loại cáo nói chung, không những thế cũng mang những đặc điểm sáng tạo riêng của tác giả.

Sau khi quân ta thắng lợi giặc Minh, Nguyễn Trãi đã thừa lệnh Lê Lợi viết tác phẩm “Bình Ngô đại cáo”. Bài cáo này được công bố vào tháng Chạp năm 1428 nhằm mục đích tổng kết lại quá trình chống chọi chống giặc Minh xâm lược, bảo vệ quốc gia và tuyên bố về nền độc lập của dân tộc ta. Cáo là một thể loại thuộc văn học chức năng và là thể văn nghị luận có từ thời cổ ở Trung Quốc, thường được vua, chúa, thủ lĩnh sử dụng để trình bày một chủ trương, sự nghiệp, tuyên ngôn về một sự kiện nào đó để mọi người cùng biết. Đặc trưng cơ bản của thể loại này là được viết bằng văn xuôi hay văn vần nhưng phần lớn cáo được viết bằng văn biền ngẫu, có sử dụng những phép đối, những câu dài ngắn tự do. “Bình Ngô đại cáo” là bài cáo có bố cục chặt chẽ, lí luận sắc bén, giọng điệu, lời lẽ gang thép, hùng hồn. Bố cục của bài cáo chia thành bốn phần: Phần một tác giả nêu luận đề chính nghĩa hay nói cách khác đó chính là tư tưởng nhân nghĩa của tác giả; nội dung chính của phần hai là những tội ác không thể miễn thứ của giặc Minh; ở phần ba, tác giả đã kể lại công cuộc chống chọi và sự thắng lợi của quân ta và phần bốn là lời tuyên bố thắng lợi, lời khẳng định chủ quyền, vị thế của dân tộc.

Quân xâm lược nước ta là quân Minh nhưng nhan đề bài cáo lại là “Bình Ngô đại cáo” đã thể hiện ý đồ và dụng ý nghệ thuật của tác giả. “Ngô” là từ chỉ Chu Nguyên Chương lúc đầu xưng là Ngô Quốc Công, dấy binh ở Giang Tô, đồng thời cũng chỉ nhà Ngô thời Tam Quốc, triều đại phương Bắc sang xâm lược nước ta. Nhân dân ta gọi chúng là giặc Ngô với thái độ khinh ghét, căm thù. Nhan đề “Bình Ngô đại cáo” mang ý nghĩa tuyên bố về việc dẹp yên giặc Ngô và tâm thế thắng lợi của toàn dân tộc ta trước quân thù tàn ác.

Bài cáo được mở đầu bằng một tư tưởng nhân nghĩa có tác động sâu sắc từ Nho giáo:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”.

“Nhân nghĩa” là tư tưởng, hành động vì con người, đấu tranh cho lẽ phải để bảo vệ cho đời sống của con người. Đời sống nhân dân no ấm, hạnh phúc thì quốc gia mới có thể phát triển vững bền được. Vì vậy, những người đứng đầu quốc gia phải lo việc “yên dân”, “trừ bạo”, dẹp yên được bọn xâm lược và cả bè lũ tay sai của chúng ở trong nước để bảo vệ cuộc sống của nhân dân. Tư tưởng nhân nghĩa được Nguyễn Trãi nhắc tới là tư tưởng vì nhân dân mà diệt trừ cái ác đang ngự trị, chống chọi quyết liệt để bảo vệ bỡ cõi lãnh thổ, bởi:

“Như nước Đại Việt ta từ trướcVốn xưng nền văn hiến đã lâuNúi sông cương vực đã chiaPhong tục Bắc Nam cũng khácTừ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lậpCùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phươngTuy mạnh yếu từng lúc khác nhauSong hào kiệt thời nào cũng có”.

phan tich tac pham binh ngo dai cao 1

Những bài tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo hay nhất

Nước Đại Việt ta đã có nền văn hiến từ lâu đời, có ranh giới riêng, phong tục tập quán đặc sắc và có bề dày lịch sử được sánh ngang với những triều đại phong kiến phương Bắc. những triều đại nhà Triệu, Đinh, Lí, Trần được so sánh ngang hàng với những triều Hán, Đường, Tống, Nguyên của Trung Quốc để thấy rằng dân tộc ta cũng có sức mạnh riêng chứ không phải là một dân tộc nhỏ bé, tầm thường. những từ “từ trước”, “vốn xưng”, “đã chia” đa thể hiện sự tồn tại và phát triển của nước ta trong lịch sử như một điều hiển nhiên không thể chối cãi. Điều đó khiến chúng ta tự hào về chính dân tộc của mình – một quốc gia được dựng xây bởi những con người hiền lành, chuyên cần, chất phác, có lòng yêu nước sâu sắc. Tuy rằng, những triều đại lịch sử có lúc mạnh, lúc yếu nhưng những anh hùng hào kiệt, những anh hùng phò vua giúp nước thời nào cũng có. Nhờ có họ mà quân xâm lược phải chuốc lấy bao thất bại thảm hại:

“Lưu Cung tham công nên thất bại,Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong,Cửa Hàm tử bắt sống Toa ĐôSông Bạch Đằng giết thịt tươi Ô MãViệc xưa xem xét,Chứng cớ còn ghi”.

những tướng của phương Bắc đều bị anh hùng hào kiệt nước ta “giết thịt tươi”, “bắt sống” và nhận lấy kết cuộc bi thảm. Những cuộc chiến ấy đã ghi được vào sử sách để làm chứng cớ tới muôn thuở sau. Quân xâm lược “thích lớn”, “tham công”, muốn thâu tóm nước ta nhanh gọn nên bị “tiêu vong” cũng là điều thế tất. Sức mạnh của quân và dân ta đã xoá sổ được bọn xâm lược gian tà, hung ác. Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi được bộc lộ bằng giọng điệu hào hùng, những vế đối hài hòa đã thể hiện niềm tự trọng dân tộc, niềm tin vào sức mạnh của dân tộc nhỏ bé nhưng vô cùng kiên cường.

Những tội ác của giặc Minh đã được tác giả nêu lên thành một bản cáo trạng với những dẫn chứng xác thực, hùng hồn. Giặc Minh đã lợi dụng tình thế nhà Hồ lúc bấy giờ để “thừa nước đục thả câu”, thực hiện mưu mô xảo quyệt của mình:

“Nhân họ Hồ chính sự quấy rầy,Để trong nước lòng dân oán hận.Quân cuồng Minh thừa cơ gây hoạ,Bọn gian tà bán nước cầu vinh”.

Triều chính nhà Hồ rối ren, lục sục, vua quan không chăm lo tới đời sống của nhân dân khiến “lòng dân oán hận”. Lợi dụng điều đó, quân Minh tràn vào xâm lược nước ta, bọn gian tà trong nước thì mưu đồ bán nước để cầu vinh hoa phú quý mà hèn nhát không đứng lên chống giặc.

Quân Minh đã bắt nhân dân ta phải sống trong cảnh lầm than, khốn cùng với những nghiêm trọng luôn đe dọa tới sự sống còn:

“Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn,Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ.Dối trời lừa dân đủ vô vàn kế,Gây binh kết oán trải hai mươi năm.Bại nhân nghĩa nát cả đất trời,Nặng thuế má sạch không đầm núi.Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng.Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nỗi rừng sâu, nước độc.Vét sản vật, bắt chim trả, chốn chốn lưới chăng,Nhiễu nhân dân, bẫy hươu đen, nơi nơi cạm đặt.Tàn hại cả giống sâu bọ cây cỏ,Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng.Thằng há mồm, đứa nhe răng, máu mỡ bấy no nê chưa chánNay xây nhà, mai đắp đất, chân tay nào phục dịch cho vừa.Nặng nề những núi phu phen,Tan tác cả nghề canh cửi”.

Chúng hung tàn, vô nhân tính, sử dụng muôn nghìn kế để thôn tính quốc gia ta. những người dân lao động thật đáng thương, vô tội khi bị chúng sử dụng những thủ đoạn xảo trá để bóc lột, thảm sát. Hành động của quân xâm lược rất man di, chúng “nướng thứ dân” trên ngọn lửa để làm thú mua vui hay “vùi” họ xuống hầm tai vạ để thỏa mãn sự tàn ác. Chúng lấy tính mệnh của nhân dân ta để làm trò tiêu khiển. Còn hành động nào man di hơn như thế? Không chỉ bóc lột dân ta bằng những loại thuế khóa, giặc Minh còn vơ vét hết những sản vật quý hiếm của nước ta để phục vụ lòng tham vô đáy của chúng. Nhân dân ta bị ép xuống biển mò ngọc, vào núi tìm vàng, phải đương đầu, đối mặt với biết bao thú dữ như cá mập, thuồng luồng hay sự khắc nghiệt của rừng thiêng, nước độc. Chúng giăng lưới, chăng bẫy để bắt chim trả về làm áo, đệm và bắt hươu đen để làm vị thuốc bổ. Ngay cả tới những loài cây cỏ chúng cũng không bỏ qua. Chúng “tàn hại cả giống sâu bọ cây cỏ”, bắt nhân dân ta phục dịch xây nhà, đắp đất không ngừng nghỉ, chúng làm “tan tác cả nghề canh cửi” nhưng “máu mỡ bấy no nê chưa chán”. Bấy nhiêu sự bóc lột tàn ác vẫn chưa đủ làm chúng thỏa mãn lòng tham. Chúng làm tan tác, li tán những gia đình gây nên cảnh tượng “nheo nhóc”, tang thương khi những người vợ đi người chồng, những đứa con mất đi người cha,… Tội ác của giặc Minh tới cả trời đất cũng không thể miễn thứ, “trúc Nam Sơn không ghi hết tội”, “nước Đông Hải không rửa sạch mùi” dơ bẩn của chúng. Sự vô hạn của trúc Nam Sơn và nước Đông Hải cũng không so sánh được với sự man rợ, tàn ác của giặc Minh trong suốt hai mươi năm “gây binh kết oán”. Tác giả sử dụng phép liệt kê, thủ pháp phóng đại, nghi vấn tu từ “Lẽ nào thần nhân chịu được” cùng những hình ảnh vừa có tính khái quát vừa có tính cụ thể để tố cáo tội ác của giặc Minh bằng một lòng căm thù sâu sắc.

Trước sự xâm chiếm của kẻ địch, vị anh hùng Lê Lợi đã “dấy nghĩa”, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:

“Ngẫm thù lớn há đội trời chungCăm giặc nước thề không cùng sống”.

Không thể chung sống dưới một bầu trời cũng quân thù, Lê Lợi đã phất cờ khởi nghĩa chiến dấu vì quốc gia, vì sự no ấm của nhân dân. Nhưng lúc “cờ nghĩa dấy lên” lại đúng lúc “quân thù đang mạnh”. Hơn nữa:

“Tuấn kiệt như sao buổi sớm,Nhân tài như lá mùa thu,Việc bôn tẩu thiếu kẻ đỡ đần,Nơi duy ác hiếm người bàn thảo”.

Buổi đầu dấy nghĩa, người anh hùng Lê Lợi gặp không ít khó khăn khi quân thù đang trong lúc mạnh, tuấn kiệt, nhân tài không có rất nhiều, sách lược chống chọi thiếu người bàn thảo, đỡ đần. Số lượng nhân tài, lính tráng thì ít người, lương thực cũng cạn kiệt. Khó khăn chồng chất khó khăn nhưng vị chủ tướng vẫn “gắng chí khắc phục gieo neo”, chỉ cần sự đồng tâm, đồng lòng của nhân dân bốn cõi thì cuộc khởi nghĩa nhất định sẽ giành thắng lợi. Không có cờ, nhân dân ta lấy cần trúc làm cờ, không có rất nhiều rượu để khao quân, Lê Lợi đã đổ rượu xuống sông để những tướng sĩ chung sức đồng lòng uống cùng nhau “chén rượu ngọt ngào”.

Lê Lợi không những tập hợp, kết đoàn được toàn dân ta mà còn biết sử dụng chiến lược để chống chọi với quân thù, “lấy yếu chống mạnh”, “lấy ít địch nhiều”. Nhưng điều quan trọng hơn cả là Lê Lợi luôn giương cao tư tưởng nhân nghĩa:

“Đem nhân nghĩa để thắng hung tànLấy chí nhân để thay hung bạo”.

Nhờ vào ý chí quật cường, khắc phục mọi khó khăn và ý thức chống chọi quyết liệt mà nghĩa quân đã giành được những chiến thằng vang lừng:

“Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,Lấy chí nhân để thay hung bạo.Trận người yêu Đằng sấm vang chớp giật,Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay.Sĩ khí đã hăngQuân thanh càng mạnh.Trần Trí, Sơn Thọ nghe tương đối mà mất vía,Lý An, Phương Chính, nín thở cầu thoát thân.Thừa thắng đuổi dài, Tây Kinh quân ta chiếm lại,Tuyển binh tiến đánh, Đông Đô đất cũ thu về.Ninh Kiều máu chảy thành sông, tanh trôi vạn dặmTuỵ Động thây chất đầy nội, nhơ để nghìn năm.Phúc tâm quân giặc Trần Hiệp đã phải bêu đầuMọt gian quân thù Lý Lượng cũng đành thiệt mạng.Vương Thông gỡ thế nguy, mà đám lửa cháy lại càng cháyMã Anh cứu trận đánh mà quân ta hăng lại càng hăng”.

Quân ta chống chọi với sức mạnh và khí thế quyết liệt khiến quân giặc tan tác dễ dàng, nhanh chóng như chẻ tre, tro bay. Bốn viên tướng Trần Trí, Sơn Thọ, Lí An, Phương Chính của nhà Minh thấy vậy mà “mất vía”, “nín thở cầu thoát thân”, những tướng khác thì thiệt mạng, đầu hàng. những trận đánh ở Chi Lăng, Mã An, Cần Trạm,…đã khiến những tướng quân Minh phải tự vẫn, tử vong, “trói tay xin hàng”, “xéo lên nhau chạy để thoát thân”. ý thức chống chọi của nghĩa quân được Nguyễn Trãi khắc họa qua hai câu văn:

“Đánh một trận, sạch không kình ngạc,Đánh hai trận tan tác chim muông”.

Sức mạnh ấy đã khiến “Thượng thư Hoàng Phúc trói tay để tự xin hàng”, đô đốc Thôi Tụ thì “dâng tờ tạ tội”. Sự thắng lợi của quân ta đã làm “sắc phong vân phải đổi”, “ánh nhật nguyệt phải mờ”, thây của quân giặc “chất đầy đường”, máu của quân giặc thì “trôi đỏ nước”. Quân ta đã có được thắng lợi đáng nể sợ và oai hùng biết nhường nào. Từ một người thông thường xuất thân ở “chốn hoang dại”, người anh hùng áo vải Lê Lợi đã trở thành một vị chủ tướng tài giỏi với những chiến lược sử dụng binh đánh giặc. Đặc biệt, vị chủ tướng ấy còn khiến chúng ta khâm phục bởi ý chí sắt đá, khắc phục mọi khó khăn và hành động nhân nghĩa của ông khi cấp cho Mã Kì, Phương Chính năm trăm chiếc thuyền ra bể, phát cho Vương Thông, Mã Anh vài nghìn cỗ ngựa để về nước mà bọn chúng vẫn “hồn bay phách lạc”, “tim đập chân run”. Chúng không thể tin được rằng người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa nước ta lại mở cho chúng một trục đường sống, một trục đường để thoát thân về nước. Đó là “mưu kế kì diệu” của Lê Lợi để nhân dân ta được “nghỉ sức” và cũng là để giữ hòa khí giữa hai nước.

mô tả những trận đánh của quân ta, tác giả đã sử dụng những động từ mạnh như “hồn bay phách lạc”, “tim đập chân run” …, những tính từ chỉ mức độ như “thây chất đầy đường”, “máu trôi đỏ nước”, “đầm đìa máu đen”, “khiếp vía vỡ mật”,…và thời gian, địa điểm những trận đánh được liệt kê để nhấn mạnh sự thất bại thảm hại của giặc Minh. Ông thể hiện rõ thái độ mỉa mai quân thù khi gọi chúng là “thằng nhãi con Tuyên Đức”, “đồ nhút nhát Thạnh ,Thăng”.

Phần cuối cùng của bài cáo là lời tuyên bố, khẳng định nền độc lập của dân tộc:

“Xã tắc từ đây vững bềnGiang sơn từ đây đổi mớiCàn khôn bĩ rồi lại tháiNhật nguyệt hối rồi lại minhnghìn năm vết nhục nhã sạch làuMuôn thuở nền thái bình vững chắcÂu cũng nhờ trời đất tổ tông linh thiêng đã lặng thầm phù trợ;thương ôi!Một cỗ nhung y thắng lợi, nên công oanh liệt nghìn nămBốn phương biển cả yên bình, ban chiếu duy tân khắp chốn.Xa sắp bố cáo,người nào nấy đều hay”.

Dẹp yên giặc Minh, quốc gia ta khởi đầu công cuộc đổi mới, bế tắc rồi lại thông suốt, nhật nguyệt tối rồi lại sáng. Đó là quy luật vận động thế tất của lịch sử, quy luật phát triển thịnh – suy của mỗi quốc gia. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi đã mở ra một kỉ nguyên mới để dựng xây quốc gia Đại Việt ngày càng hung thịnh dưới triều vua Lê Lợi. Nhờ “trời đất tổ tong linh thiêng ngầm trợ giúp” nên mới có thắng lợi vẻ vang tới tương tự. Sức mạnh, sự phù trợ của đấng linh thiêng cùng sức mạnh của nghĩa quân Lam Sơn đã đánh đuổi được giặc Minh làm cho quốc gia sạch bóng quân thù. Một quốc gia sẽ phát triển vững bền nếu như có những chính sách chăm lo tới đời sống nhân dân một cách thích hợp.

Với bố cục chặt chẽ, sự đăng đối hài hòa ở những câu văn và giọng điệu chính luận tài tình, “Bình Ngô đại cáo” không chỉ tố cáo tội ác của quân Minh mà còn ngợi ca sự thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và người anh hùng Lê Lợi. Nguyễn Trãi đã đề cao tư tưởng nhân nghĩa “yên dân”, “trừ bạo” và tư tưởng lấy dân làm gốc để phát triển dân tộc ngày càng hưng thịnh.

—————————-HẾT———————————

Trên đây chúng tôi đã giới thiệu bài tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo, không những thế để hiểu hết trị giá của áng bình Ngô, những bạn có thể tham khảo thêm: Cảm nhận bài Bình Ngô đại cáo, tìm hiểu đoạn 1, 2 Bình Ngô Đại Cáo, tìm hiểu tư tưởng nhân đạo của Nguyễn Trãi trong Bình Ngô đại cáo, tìm hiểu tư tưởng nhân đạo của Nguyễn Trãi trong Bình Ngô đại cáo.

 

nếu như bài thơ “Nam quốc sơn hà” có trị giá như một bản tuyên ngôn độc lập trước tiên của dân tộc thì “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi được coi là “áng thiên cổ hùng văn”, là bản tuyên ngôn độc lập chủ quyền thứ hai của quốc gia ta. Đây là tác phẩm mang những đặc điểm cơ bản của thể loại cáo nói chung, không những thế cũng mang những đặc điểm sáng tạo riêng của tác giả.

Sau khi quân ta thắng lợi giặc Minh, Nguyễn Trãi đã thừa lệnh Lê Lợi viết tác phẩm “Bình Ngô đại cáo”. Bài cáo này được công bố vào tháng Chạp năm 1428 nhằm mục đích tổng kết lại quá trình chống chọi chống giặc Minh xâm lược, bảo vệ quốc gia và tuyên bố về nền độc lập của dân tộc ta. Cáo là một thể loại thuộc văn học chức năng và là thể văn nghị luận có từ thời cổ ở Trung Quốc, thường được vua, chúa, thủ lĩnh sử dụng để trình bày một chủ trương, sự nghiệp, tuyên ngôn về một sự kiện nào đó để mọi người cùng biết. Đặc trưng cơ bản của thể loại này là được viết bằng văn xuôi hay văn vần nhưng phần lớn cáo được viết bằng văn biền ngẫu, có sử dụng những phép đối, những câu dài ngắn tự do. “Bình Ngô đại cáo” là bài cáo có bố cục chặt chẽ, lí luận sắc bén, giọng điệu, lời lẽ gang thép, hùng hồn. Bố cục của bài cáo chia thành bốn phần: Phần một tác giả nêu luận đề chính nghĩa hay nói cách khác đó chính là tư tưởng nhân nghĩa của tác giả; nội dung chính của phần hai là những tội ác không thể miễn thứ của giặc Minh; ở phần ba, tác giả đã kể lại công cuộc chống chọi và sự thắng lợi của quân ta và phần bốn là lời tuyên bố thắng lợi, lời khẳng định chủ quyền, vị thế của dân tộc.

Quân xâm lược nước ta là quân Minh nhưng nhan đề bài cáo lại là “Bình Ngô đại cáo” đã thể hiện ý đồ và dụng ý nghệ thuật của tác giả. “Ngô” là từ chỉ Chu Nguyên Chương lúc đầu xưng là Ngô Quốc Công, dấy binh ở Giang Tô, đồng thời cũng chỉ nhà Ngô thời Tam Quốc, triều đại phương Bắc sang xâm lược nước ta. Nhân dân ta gọi chúng là giặc Ngô với thái độ khinh ghét, căm thù. Nhan đề “Bình Ngô đại cáo” mang ý nghĩa tuyên bố về việc dẹp yên giặc Ngô và tâm thế thắng lợi của toàn dân tộc ta trước quân thù tàn ác.

Bài cáo được mở đầu bằng một tư tưởng nhân nghĩa có tác động sâu sắc từ Nho giáo:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”.

“Nhân nghĩa” là tư tưởng, hành động vì con người, đấu tranh cho lẽ phải để bảo vệ cho đời sống của con người. Đời sống nhân dân no ấm, hạnh phúc thì quốc gia mới có thể phát triển vững bền được. Vì vậy, những người đứng đầu quốc gia phải lo việc “yên dân”, “trừ bạo”, dẹp yên được bọn xâm lược và cả bè lũ tay sai của chúng ở trong nước để bảo vệ cuộc sống của nhân dân. Tư tưởng nhân nghĩa được Nguyễn Trãi nhắc tới là tư tưởng vì nhân dân mà diệt trừ cái ác đang ngự trị, chống chọi quyết liệt để bảo vệ bỡ cõi lãnh thổ, bởi:

“Như nước Đại Việt ta từ trướcVốn xưng nền văn hiến đã lâuNúi sông cương vực đã chiaPhong tục Bắc Nam cũng khácTừ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lậpCùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phươngTuy mạnh yếu từng lúc khác nhauSong hào kiệt thời nào cũng có”.

phan tich tac pham binh ngo dai cao 1

Những bài tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo hay nhất

Nước Đại Việt ta đã có nền văn hiến từ lâu đời, có ranh giới riêng, phong tục tập quán đặc sắc và có bề dày lịch sử được sánh ngang với những triều đại phong kiến phương Bắc. những triều đại nhà Triệu, Đinh, Lí, Trần được so sánh ngang hàng với những triều Hán, Đường, Tống, Nguyên của Trung Quốc để thấy rằng dân tộc ta cũng có sức mạnh riêng chứ không phải là một dân tộc nhỏ bé, tầm thường. những từ “từ trước”, “vốn xưng”, “đã chia” đa thể hiện sự tồn tại và phát triển của nước ta trong lịch sử như một điều hiển nhiên không thể chối cãi. Điều đó khiến chúng ta tự hào về chính dân tộc của mình – một quốc gia được dựng xây bởi những con người hiền lành, chuyên cần, chất phác, có lòng yêu nước sâu sắc. Tuy rằng, những triều đại lịch sử có lúc mạnh, lúc yếu nhưng những anh hùng hào kiệt, những anh hùng phò vua giúp nước thời nào cũng có. Nhờ có họ mà quân xâm lược phải chuốc lấy bao thất bại thảm hại:

“Lưu Cung tham công nên thất bại,Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong,Cửa Hàm tử bắt sống Toa ĐôSông Bạch Đằng giết thịt tươi Ô MãViệc xưa xem xét,Chứng cớ còn ghi”.

những tướng của phương Bắc đều bị anh hùng hào kiệt nước ta “giết thịt tươi”, “bắt sống” và nhận lấy kết cuộc bi thảm. Những cuộc chiến ấy đã ghi được vào sử sách để làm chứng cớ tới muôn thuở sau. Quân xâm lược “thích lớn”, “tham công”, muốn thâu tóm nước ta nhanh gọn nên bị “tiêu vong” cũng là điều thế tất. Sức mạnh của quân và dân ta đã xoá sổ được bọn xâm lược gian tà, hung ác. Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi được bộc lộ bằng giọng điệu hào hùng, những vế đối hài hòa đã thể hiện niềm tự trọng dân tộc, niềm tin vào sức mạnh của dân tộc nhỏ bé nhưng vô cùng kiên cường.

Những tội ác của giặc Minh đã được tác giả nêu lên thành một bản cáo trạng với những dẫn chứng xác thực, hùng hồn. Giặc Minh đã lợi dụng tình thế nhà Hồ lúc bấy giờ để “thừa nước đục thả câu”, thực hiện mưu mô xảo quyệt của mình:

“Nhân họ Hồ chính sự quấy rầy,Để trong nước lòng dân oán hận.Quân cuồng Minh thừa cơ gây hoạ,Bọn gian tà bán nước cầu vinh”.

Triều chính nhà Hồ rối ren, lục sục, vua quan không chăm lo tới đời sống của nhân dân khiến “lòng dân oán hận”. Lợi dụng điều đó, quân Minh tràn vào xâm lược nước ta, bọn gian tà trong nước thì mưu đồ bán nước để cầu vinh hoa phú quý mà hèn nhát không đứng lên chống giặc.

Quân Minh đã bắt nhân dân ta phải sống trong cảnh lầm than, khốn cùng với những nghiêm trọng luôn đe dọa tới sự sống còn:

“Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn,Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ.Dối trời lừa dân đủ vô vàn kế,Gây binh kết oán trải hai mươi năm.Bại nhân nghĩa nát cả đất trời,Nặng thuế má sạch không đầm núi.Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng.Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nỗi rừng sâu, nước độc.Vét sản vật, bắt chim trả, chốn chốn lưới chăng,Nhiễu nhân dân, bẫy hươu đen, nơi nơi cạm đặt.Tàn hại cả giống sâu bọ cây cỏ,Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng.Thằng há mồm, đứa nhe răng, máu mỡ bấy no nê chưa chánNay xây nhà, mai đắp đất, chân tay nào phục dịch cho vừa.Nặng nề những núi phu phen,Tan tác cả nghề canh cửi”.

Chúng hung tàn, vô nhân tính, sử dụng muôn nghìn kế để thôn tính quốc gia ta. những người dân lao động thật đáng thương, vô tội khi bị chúng sử dụng những thủ đoạn xảo trá để bóc lột, thảm sát. Hành động của quân xâm lược rất man di, chúng “nướng thứ dân” trên ngọn lửa để làm thú mua vui hay “vùi” họ xuống hầm tai vạ để thỏa mãn sự tàn ác. Chúng lấy tính mệnh của nhân dân ta để làm trò tiêu khiển. Còn hành động nào man di hơn như thế? Không chỉ bóc lột dân ta bằng những loại thuế khóa, giặc Minh còn vơ vét hết những sản vật quý hiếm của nước ta để phục vụ lòng tham vô đáy của chúng. Nhân dân ta bị ép xuống biển mò ngọc, vào núi tìm vàng, phải đương đầu, đối mặt với biết bao thú dữ như cá mập, thuồng luồng hay sự khắc nghiệt của rừng thiêng, nước độc. Chúng giăng lưới, chăng bẫy để bắt chim trả về làm áo, đệm và bắt hươu đen để làm vị thuốc bổ. Ngay cả tới những loài cây cỏ chúng cũng không bỏ qua. Chúng “tàn hại cả giống sâu bọ cây cỏ”, bắt nhân dân ta phục dịch xây nhà, đắp đất không ngừng nghỉ, chúng làm “tan tác cả nghề canh cửi” nhưng “máu mỡ bấy no nê chưa chán”. Bấy nhiêu sự bóc lột tàn ác vẫn chưa đủ làm chúng thỏa mãn lòng tham. Chúng làm tan tác, li tán những gia đình gây nên cảnh tượng “nheo nhóc”, tang thương khi những người vợ đi người chồng, những đứa con mất đi người cha,… Tội ác của giặc Minh tới cả trời đất cũng không thể miễn thứ, “trúc Nam Sơn không ghi hết tội”, “nước Đông Hải không rửa sạch mùi” dơ bẩn của chúng. Sự vô hạn của trúc Nam Sơn và nước Đông Hải cũng không so sánh được với sự man rợ, tàn ác của giặc Minh trong suốt hai mươi năm “gây binh kết oán”. Tác giả sử dụng phép liệt kê, thủ pháp phóng đại, nghi vấn tu từ “Lẽ nào thần nhân chịu được” cùng những hình ảnh vừa có tính khái quát vừa có tính cụ thể để tố cáo tội ác của giặc Minh bằng một lòng căm thù sâu sắc.

Trước sự xâm chiếm của kẻ địch, vị anh hùng Lê Lợi đã “dấy nghĩa”, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:

“Ngẫm thù lớn há đội trời chungCăm giặc nước thề không cùng sống”.

Không thể chung sống dưới một bầu trời cũng quân thù, Lê Lợi đã phất cờ khởi nghĩa chiến dấu vì quốc gia, vì sự no ấm của nhân dân. Nhưng lúc “cờ nghĩa dấy lên” lại đúng lúc “quân thù đang mạnh”. Hơn nữa:

“Tuấn kiệt như sao buổi sớm,Nhân tài như lá mùa thu,Việc bôn tẩu thiếu kẻ đỡ đần,Nơi duy ác hiếm người bàn thảo”.

Buổi đầu dấy nghĩa, người anh hùng Lê Lợi gặp không ít khó khăn khi quân thù đang trong lúc mạnh, tuấn kiệt, nhân tài không có rất nhiều, sách lược chống chọi thiếu người bàn thảo, đỡ đần. Số lượng nhân tài, lính tráng thì ít người, lương thực cũng cạn kiệt. Khó khăn chồng chất khó khăn nhưng vị chủ tướng vẫn “gắng chí khắc phục gieo neo”, chỉ cần sự đồng tâm, đồng lòng của nhân dân bốn cõi thì cuộc khởi nghĩa nhất định sẽ giành thắng lợi. Không có cờ, nhân dân ta lấy cần trúc làm cờ, không có rất nhiều rượu để khao quân, Lê Lợi đã đổ rượu xuống sông để những tướng sĩ chung sức đồng lòng uống cùng nhau “chén rượu ngọt ngào”.

Lê Lợi không những tập hợp, kết đoàn được toàn dân ta mà còn biết sử dụng chiến lược để chống chọi với quân thù, “lấy yếu chống mạnh”, “lấy ít địch nhiều”. Nhưng điều quan trọng hơn cả là Lê Lợi luôn giương cao tư tưởng nhân nghĩa:

“Đem nhân nghĩa để thắng hung tànLấy chí nhân để thay hung bạo”.

Nhờ vào ý chí quật cường, khắc phục mọi khó khăn và ý thức chống chọi quyết liệt mà nghĩa quân đã giành được những chiến thằng vang lừng:

“Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,Lấy chí nhân để thay hung bạo.Trận người yêu Đằng sấm vang chớp giật,Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay.Sĩ khí đã hăngQuân thanh càng mạnh.Trần Trí, Sơn Thọ nghe tương đối mà mất vía,Lý An, Phương Chính, nín thở cầu thoát thân.Thừa thắng đuổi dài, Tây Kinh quân ta chiếm lại,Tuyển binh tiến đánh, Đông Đô đất cũ thu về.Ninh Kiều máu chảy thành sông, tanh trôi vạn dặmTuỵ Động thây chất đầy nội, nhơ để nghìn năm.Phúc tâm quân giặc Trần Hiệp đã phải bêu đầuMọt gian quân thù Lý Lượng cũng đành thiệt mạng.Vương Thông gỡ thế nguy, mà đám lửa cháy lại càng cháyMã Anh cứu trận đánh mà quân ta hăng lại càng hăng”.

Quân ta chống chọi với sức mạnh và khí thế quyết liệt khiến quân giặc tan tác dễ dàng, nhanh chóng như chẻ tre, tro bay. Bốn viên tướng Trần Trí, Sơn Thọ, Lí An, Phương Chính của nhà Minh thấy vậy mà “mất vía”, “nín thở cầu thoát thân”, những tướng khác thì thiệt mạng, đầu hàng. những trận đánh ở Chi Lăng, Mã An, Cần Trạm,…đã khiến những tướng quân Minh phải tự vẫn, tử vong, “trói tay xin hàng”, “xéo lên nhau chạy để thoát thân”. ý thức chống chọi của nghĩa quân được Nguyễn Trãi khắc họa qua hai câu văn:

“Đánh một trận, sạch không kình ngạc,Đánh hai trận tan tác chim muông”.

Sức mạnh ấy đã khiến “Thượng thư Hoàng Phúc trói tay để tự xin hàng”, đô đốc Thôi Tụ thì “dâng tờ tạ tội”. Sự thắng lợi của quân ta đã làm “sắc phong vân phải đổi”, “ánh nhật nguyệt phải mờ”, thây của quân giặc “chất đầy đường”, máu của quân giặc thì “trôi đỏ nước”. Quân ta đã có được thắng lợi đáng nể sợ và oai hùng biết nhường nào. Từ một người thông thường xuất thân ở “chốn hoang dại”, người anh hùng áo vải Lê Lợi đã trở thành một vị chủ tướng tài giỏi với những chiến lược sử dụng binh đánh giặc. Đặc biệt, vị chủ tướng ấy còn khiến chúng ta khâm phục bởi ý chí sắt đá, khắc phục mọi khó khăn và hành động nhân nghĩa của ông khi cấp cho Mã Kì, Phương Chính năm trăm chiếc thuyền ra bể, phát cho Vương Thông, Mã Anh vài nghìn cỗ ngựa để về nước mà bọn chúng vẫn “hồn bay phách lạc”, “tim đập chân run”. Chúng không thể tin được rằng người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa nước ta lại mở cho chúng một trục đường sống, một trục đường để thoát thân về nước. Đó là “mưu kế kì diệu” của Lê Lợi để nhân dân ta được “nghỉ sức” và cũng là để giữ hòa khí giữa hai nước.

mô tả những trận đánh của quân ta, tác giả đã sử dụng những động từ mạnh như “hồn bay phách lạc”, “tim đập chân run” …, những tính từ chỉ mức độ như “thây chất đầy đường”, “máu trôi đỏ nước”, “đầm đìa máu đen”, “khiếp vía vỡ mật”,…và thời gian, địa điểm những trận đánh được liệt kê để nhấn mạnh sự thất bại thảm hại của giặc Minh. Ông thể hiện rõ thái độ mỉa mai quân thù khi gọi chúng là “thằng nhãi con Tuyên Đức”, “đồ nhút nhát Thạnh ,Thăng”.

Phần cuối cùng của bài cáo là lời tuyên bố, khẳng định nền độc lập của dân tộc:

“Xã tắc từ đây vững bềnGiang sơn từ đây đổi mớiCàn khôn bĩ rồi lại tháiNhật nguyệt hối rồi lại minhnghìn năm vết nhục nhã sạch làuMuôn thuở nền thái bình vững chắcÂu cũng nhờ trời đất tổ tông linh thiêng đã lặng thầm phù trợ;thương ôi!Một cỗ nhung y thắng lợi, nên công oanh liệt nghìn nămBốn phương biển cả yên bình, ban chiếu duy tân khắp chốn.Xa sắp bố cáo,người nào nấy đều hay”.

Dẹp yên giặc Minh, quốc gia ta khởi đầu công cuộc đổi mới, bế tắc rồi lại thông suốt, nhật nguyệt tối rồi lại sáng. Đó là quy luật vận động thế tất của lịch sử, quy luật phát triển thịnh – suy của mỗi quốc gia. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi đã mở ra một kỉ nguyên mới để dựng xây quốc gia Đại Việt ngày càng hung thịnh dưới triều vua Lê Lợi. Nhờ “trời đất tổ tong linh thiêng ngầm trợ giúp” nên mới có thắng lợi vẻ vang tới tương tự. Sức mạnh, sự phù trợ của đấng linh thiêng cùng sức mạnh của nghĩa quân Lam Sơn đã đánh đuổi được giặc Minh làm cho quốc gia sạch bóng quân thù. Một quốc gia sẽ phát triển vững bền nếu như có những chính sách chăm lo tới đời sống nhân dân một cách thích hợp.

Với bố cục chặt chẽ, sự đăng đối hài hòa ở những câu văn và giọng điệu chính luận tài tình, “Bình Ngô đại cáo” không chỉ tố cáo tội ác của quân Minh mà còn ngợi ca sự thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và người anh hùng Lê Lợi. Nguyễn Trãi đã đề cao tư tưởng nhân nghĩa “yên dân”, “trừ bạo” và tư tưởng lấy dân làm gốc để phát triển dân tộc ngày càng hưng thịnh.

Bản quyền bài viết thuộc THPTSocTrang.Edu.Vn. Mọi hành vi sao chép đều là gian lận!

Nguồn chia sẻ: thptsoctrang.edu.vn

Bạn thấy bài viết tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu ko hãy comment góp ý thêm về tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo bên dưới để Kênh Văn Hay có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho các bạn nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website: kenhvanhay.edu.vn của Kênh Văn Hay

Nhớ để nguồn bài viết này: tìm hiểu tác phẩm Bình Ngô đại cáo của website kenhvanhay.edu.vn

Chuyên mục: Văn học

Xem thêm bài viết hay:  Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy - Ngữ văn lớp 10

Viết một bình luận